Özmal mı Sözleşmeli Araç mı? K Belgesinde Kural

K1 ve K3 yetki belgelerine yalnızca özmal taşıt kaydedilir. Sözleşmeli araç bu iki belgeye eklenmez. Filosunu başkasının aracıyla büyütmeyi planlayan bir K1 sahibi için cevap bu kadar nettir ve anlaşma yapılmadan önce bilinmesi gerekir. K2 ayrı bir durumdur: kendi yükünü taşıyan firmanın belgesine, doğrudan kiracı olarak taraf olduğu sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir.

Bu yazı iki taşıt tipinin farkını, K belgesindeki kuralı, leasing aracın hangi tarafa düştüğünü ve taşeronla çalışmanın maliyet yüzünü anlatıyor. Araç ekleme sürecinin kendisi için K belgesine araç ekleme yazısına bakın.

Özmal ve sözleşmeli taşıt nedir?

Ayrım mülkiyete dayanır, aracın yaşına ya da niteliğine değil. Ruhsat belge sahibinin üzerindeyse özmal, değilse sözleşmelidir.

Neden K1'de sözleşmeli araç yok, K2'de var?

Ayrım yönetmelikte açıkça yazılı. Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 25 inci maddesi hangi belgeye hangi taşıtın kaydedilebileceğini belge türünü ayrı ayrı sayıyor:

Mantığı şu: K1 ücret karşılığı taşıma yapar, yani taşımayı üstlenen ile aracı işleten aynı tüzel kişi olsun istenir. K2 ise firmanın kendi yükünü taşıdığı belgedir; orada aynı sakınca doğmaz.

Sözleşmeli taşıt kullanımına izin veren başka belge türleri de var (B1, B2, C2, D1, D2, L, M, N gibi) ve her birinde oran farklı. Bu yazıda oran verilmiyor: oran sizin için belirleyiciyse yönetmeliğin 25 inci maddesinin güncel hâlinden ya da bağlı olduğunuz odadan doğrulayın. Yönetmelik dönemsel olarak değişiyor; bu, işlem yapılmadan önce teyit edilecek türden bir bilgidir.

Leasingle alınan araç hangi tarafta?

Finansal kiralamayla edinilen taşıt sözleşmeli ticari taşıt sayılır — ruhsat henüz kiralayan şirketin üzerindedir. Kiralama sözleşmesi bittiğinde aracın yetki belgesi sahibi adına kayıt ve tescil edilmesi gerekir; tescil tamamlandığında araç özmal hâline gelir.

Pratik sonucu şu: leasingdeki araç, sözleşme bitip tescil yapılana kadar K1 belgesine eklenemez. Bunu filo planında hesaba katmayan firma, aracı teslim aldığı hâlde onunla iş yapamadığı bir dönemle karşılaşır.

Kiralık araç leasingden farklı mı?

Kural aynı yerden okunur: ruhsat kimin üzerineyse taşıt o tarafa düşer. Kısa süreli kiralanan bir aracın ruhsatı kiralayan şirketin üzerinde kaldığı için o araç da sözleşmeli sayılır; finansal kiralamadaki durumdan farkı, sonunda size tescil edilecek bir aşamanın bulunmamasıdır.

Pratikte bu şu demek: sezonluk yoğunluğu kiralık araçla kapatmayı planlıyorsanız, o aracı K1 belgenize ekleyip kendi taşımanızda kullanmayı da planlamayın. Kiralık araç, filoyu geçici olarak büyütmenin değil, taşeron hizmeti almanın bir alternatifidir ve belge tarafında taşeronla aynı yere düşer.

Süre, oran ve istisnalar belge türüne göre değişiyor; bu yazıda rakam verilmiyor. İşlem yapmadan önce Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın güncel yönetmeliğinden ya da bağlı olduğunuz odadan teyit edin.

Araçtan ayrılırken: belgeden düşürmek

Araç eklemenin bir de tersi var ve gözden kaçan taraf genellikle bu oluyor. Satılan, leasingi biten, kiralaması sona eren ya da taşeronla yolların ayrıldığı araç belgeden de düşürülmelidir. Sözleşmeyi feshetmek ya da satışı yapmak tek başına yetmez; kayıt ayrı bir iştir.

Sebebi basit: bir araç sizin belgenizde kayıtlı kaldığı sürece, o araçla yapılan taşımanın idari muhatabı sizsiniz. Kâğıt üzerinde ayrıldığınız bir araç listede durmaya devam ediyorsa, onunla yapılan bir taşımada çıkan sonuç da sizin sicilinize yazılır. Bunun kime ne şekilde yansıdığını K belgesi cezası kime kesilir yazısında ele aldık.

Bu yüzden filo listesi yılda bir bakılan bir dosya değil, araç girdikçe ve çıktıkça güncellenen bir kayıt olmalı. İşin sahibi de belli olmalı: aracın satışını yapan kişiyle belgeden düşürmeyi takip eden kişi çoğu firmada aynı kişi değil, iş de tam bu boşlukta düşüyor. On aracı geçen firmalarda sorun mevzuatı bilmemek değil, hangi plakanın hangi belgede durduğunun tek bir yerde tutulmamasıdır.

Taşeronla çalışmak: belge tarafı ve maliyet tarafı

Araç eklenemiyorsa taşeron nasıl çalışıyor? Çünkü taşeronla çalışmak aracı kendi belgenize eklemek değildir. İşi siz alırsınız, taşımayı kendi yetki belgesi olan başka bir firma yapar. Sizin tarafınızda bu bir araç değil, satın alınan bir hizmettir.

Bu ayrım maliyet hesabını da değiştirir:

Karar aslında tek soruya iner: o aracı doldurabiliyor musunuz? Özmal araç yüksek marj üretir ama boş kaldığı gün de maliyet üretmeye devam eder. Taşeron marjı düşürür, karşılığında riski değişkene çevirir.

Bu eşiği duyguyla değil rakamla bulmak gerekir. Aracın aylık sabit gideri ile taşeron birim fiyatı karşılaştırıldığında, aracın kaç seferden sonra kendini karşıladığı çıkar — araç başı kârlılık ve nakliye maliyeti hesaplama yazıları bu hesabı kuruyor.

Bildirim tarafı unutulmasın

Taşeron araçla yapılan taşımada bildirim yükümlülüğü ortadan kalkmaz. Taşımayı kendi yetki belgeniz altında üstlendiyseniz sefer kaydını ve U-ETDS bildirimini siz yaparsınız; aracın plakasının size ait olmaması bunu değiştirmez.

Filo taşeronla büyüdükçe bu yük de büyür: kendi aracınız için bir kez kurduğunuz akış, her taşeron seferinde yeniden kurulmak zorunda kalır. Sefer kaydına bağlı bildirim bu tekrarı ortadan kaldırır.

Karar öncesi kısa kontrol listesi

Özmal ile taşeron arasında seçim yapmadan önce beş soru; hepsinin cevabı kendi kayıtlarınızda var:

• O aracı ayda kaç gün dolduruyorsunuz? Doluluk düşükse sabit gider marjı yiyor.
• Boş dönüşü kim üstleniyor? Özmalda size ait, taşeronda fiyatın içinde.
• Aracın aylık sabit gideri, aynı işi taşerona yaptırmanın bedelini kaç seferde geçiyor?
• Leasingdeki aracın tescili ne zaman tamamlanıyor? O tarihe kadar araç K1 belgenize eklenemez.
• Belgedeki plaka listesi bugünkü filonuzla birebir aynı mı? Satılan ya da ayrıldığınız araç hâlâ listede mi?

Son iki soru mevzuat sorusu, ilk üçü maliyet sorusu — ama pratikte aynı yerde birleşiyorlar. Filosunu taşeronla büyüten firmalarda en sık görülen hata, belge tarafını bir defa kurup operasyon tarafını her sefer yeniden kurmak oluyor: plaka listesi bir dosyada, sözleşmeler e-postada, sefer kaydı başka yerde duruyor.

K belgesine sözleşmeli araç eklenir mi?

Belge türüne bağlı. Karayolu Taşıma Yönetmeliği madde 25'e göre K1 ve K3 taşıt belgelerine yalnız özmal taşıtlar kaydedilir; ruhsatı başkasının üzerinde olan araç bu iki belgeye eklenemez. K2 yetki belgesinde ise belge sahibinin doğrudan kiracı olarak taraf olduğu sözleşmeli taşıtlar kaydedilebilir.

Özmal taşıt ne demek?

Ruhsatı yetki belgesi sahibinin üzerinde olan taşıttır. Ayrım mülkiyete dayanır; aracın yaşı, markası ya da niteliği belirleyici değildir. Ruhsat belge sahibinin adına değilse araç sözleşmeli sayılır.

Leasingle alınan araç özmal mı sayılır?

Hayır, finansal kiralamayla edinilen taşıt sözleşmeli ticari taşıt sayılır çünkü ruhsat henüz kiralayan şirketin üzerindedir. Kiralama sözleşmesi bittiğinde aracın belge sahibi adına kayıt ve tescil edilmesi gerekir; tescilden sonra araç özmal hâline gelir ve K belgesine eklenebilir.

Taşeron araçla çalışmak K belgesine aykırı mı?

Aykırı değildir, çünkü taşeronla çalışmak aracı kendi belgenize eklemek anlamına gelmez. İşi siz alırsınız, taşımayı kendi yetki belgesi olan başka bir firma yapar; sizin tarafınızda bu satın alınan bir hizmettir. Aracın belgenize kaydı söz konusu olmadığı için özmal kuralı burada devreye girmez.

Özmal araç mı taşeron mu daha kârlı?

Doluluk oranına bağlıdır. Özmal araç yüksek marj üretir ama iş olmadığı günlerde de amortisman ve sabit giderler işlemeye devam eder. Taşeron marjı düşürür, karşılığında maliyetin tamamını değişkene çevirir; iş yoksa maliyet de oluşmaz. Eşiği bulmak için aracın aylık sabit gideri ile taşeron birim fiyatının karşılaştırılması gerekir.